Bidirectioneel laden is dé technische doorbraak in EV-infrastructuur: met een bidirectionele laadpaal kan stroom niet alleen in het voertuig, maar ook uit het voertuig naar het net (V2G), huis (V2H) of als noodstroom (V2L) worden gestuurd. Voor elektromonteurs vraagt dit om een andere aanpak dan bij standaard laadpunten. In deze blog duiken we diep in normen, beveiligingen, dimensionering en commissioning van bidirectionele laadpalen, zodat jij direct aan de slag kunt met deze nieuwe praktijk.
Wat is bidirectioneel laden (V2G, V2H, V2L) en waarom is dit relevant voor elektromonteurs?
Bidirectioneel laden maakt dynamisch stroomverkeer tussen elektrische auto’s, woningen en het net mogelijk. Je hebt drie hoofdtoepassingen:
- V2G (Vehicle-to-Grid): Auto levert terug aan het net, ideaal bij piekbelasting of netcongestie.
- V2H (Vehicle-to-Home): EV als thuisbatterij voor zelfconsumptie, piekshaving of backup.
- V2L (Vehicle-to-Load): Auto voedt losse apparaten of installaties, bijvoorbeeld op bouwplaatsen.
Architecturen: AC-bidirectioneel (onboard) vs DC-bidirectioneel (offboard)
- AC-bidirectioneel: Omvormer zit in het voertuig (bijv. enkele Nissan Leaf-modellen via CHAdeMO). Installatie lijkt op een zware wallbox, maar vereist strenge eisen aan netkwaliteit en fasebalans.
- DC-bidirectioneel: Omvormer zit in de laadpaal (CCS/ISO 15118-20). Dit wordt de standaard in Europa: hogere vermogens, maar ook complexere beveiliging, externe vermogenselektronica en extra eisen aan kabels en connectoren.
Normen en regelgeving die je moet afvinken
Bidirectionele laadpalen vallen onder uitgebreide normering:
- NEN 1010/NEN 3140 (NL) & AREI (BE): Eisen aan installatie, beveiliging, aardingsvoorzieningen, selectiviteit en periodieke inspecties. Zie ook NEN 3140 inspectiegids.
- IEC 61851/IEC 62196: EVSE-specificaties (laadstation en connectoren).
- ISO 15118-20: Communicatie voor V2G/V2H via CCS, vereist voor bidirectioneel laden.
- Aansprakelijkheid: Registreer commissioning, testprotocollen en firmwareversies.
Compatibiliteit en connectoren
CHAdeMO vs CCS (ISO 15118-20): stand van zaken voertuigen 2025
- CHAdeMO: Veel gebruikt voor V2G (o.a. Nissan Leaf), maar uitfasering in Europa.
- CCS/ISO 15118-20: Nieuwe standaard, steeds meer voertuigen (VW, BMW, Hyundai) én laders ondersteunen dit. Let op: niet elke EV met CCS ondersteunt bidirectioneel laden! Check fabrikantdocumentatie en volg actuele ontwikkelingen.
Merken en status: Enphase, SolarEdge, Wallbox – compatibiliteit en release-inzichten
- Enphase: Eerste bidirectionele EV-charger in NL/BE verwacht in 2025, gericht op V2H (AC en DC).
- SolarEdge: Compatibiliteit aangekondigd, maar nog beperkt leverbaar.
- Wallbox Quasar 2: Ondersteunt CCS en V2H/V2G, maar let op: firmware en voertuigondersteuning variëren per regio.
Let op: beschikbaarheid en compatibiliteit veranderen snel. Raadpleeg altijd de laatste fabrikant- en netbeheerderdocumentatie voor projectstart.
Dimensionering en beveiliging van de installatie
1-fase vs 3-fase, kabeldoorsnede, selectiviteit, hoofdzekering/contractvermogen
- 1-fase: Max. 7,4 kW (32A, 230V), beperkte V2G/V2H-mogelijkheden.
- 3-fase: Tot 22 kW (32A, 400V), vereist dikkere kabels en zwaardere hoofdzekering. Gebruik deze gids voor kabeldikte-berekening.
- Selectiviteit: Voorkom dat een storing in de laadpaal de hele installatie uitschakelt. Pas selectiviteitsprincipes toe, zie selectiviteitsberekening.
- Contractvermogen: Houd rekening met piekstromen bij V2G/V2H; stem af met netbeheerder.
Aardlekkeuze (type B vs A-EV), DC-lekdetectie, overspanningsbeveiliging, PEN-bewaking
- Type B RCD: Verplicht bij DC-bidirectioneel laden of AC met kans op DC-lekstromen >6 mA.
- Type A-EV (met 6 mA DC-detectie): Toegestaan bij AC-bidirectioneel als DC-lekstroom door de EVSE wordt gedetecteerd en uitgeschakeld. Zie praktische beslisboom aardlek.
- Overspanningsbeveiliging: T1/T2 SPD’s plaatsen volgens NEN 1010/NEN-EN-IEC 61643.
- PEN-bewaking: Essentieel bij 3-fase TN-S/TN-C systemen, zeker bij eilandbedrijf.
Load management en EMS-integratie
P1-koppeling, OCPP-instellingen, PV-integratie, dynamische tarieven en fasebalans
- Slimme meter (P1-poort): Nodig voor dynamisch load balancing en monitoring.
- EMS (Energy Management System): Integreer laadpaal, PV-omvormer en batterij. Gebruik OCPP 1.6 of hoger voor remote monitoring en sturing.
- PV-integratie: Zorg dat het EMS prioriteit geeft aan eigen opwek (V2H/V2G).
- Dynamische tarieven: Koppel aan API of EMS, laad/ontlaad op gunstige momenten.
- Fasebalancering: Voorkom overbelasting van één fase, zie groepenverdeling 3 fasen.
Installatie en commissioning: stap-voor-stap checklist
Metingen (RCD en 6 mA DC), isolatie, firmware, voertuig-handshake, logging/rapportage
Commissioning vraagt meer dan alleen een spanningsmeting. Gebruik deze checklist:
Commissioning checklist bidirectionele laadpaal:
- Controleer installatie op basis van schema (aansluitwaarde, kabeldoorsnede, beveiliging)
- Aansluiten en testen type B RCD of type A-EV met DC-lekdetectie
- Isolatiemeting kabels volgens NEN 1010
- Test 6 mA DC-lekdetectie (indien van toepassing)
- Controle PEN-geleider en aardverspreidingsweerstand
- Firmware-update van laadpaal + OCPP-verbinding
- Handshake met voertuig (controleer V2G/V2H-ondersteuning)
- EMS-integratie testen (P1, PV, battery, load management)
- Logging/rapportage vastleggen voor oplevering
Veiligheid, onderhoud en aansprakelijkheid
Accu- en componentdegradatie, periodieke keuringen, documentatie en garanties
- Accu- en componentdegradatie: Bidirectioneel laden kan invloed hebben op EV-accu’s. Check voertuiggarantie en laadprofiel.
- Periodieke inspectie: Jaarlijkse NEN 3140/AREI-keuring van installatie en beveiligingen.
- Documentatie: Leg schema’s, meetrapporten en firmwareversies vast.
- Aansprakelijkheid: Alleen opleveren bij volledige commissioning en goedkeuring van netbeheerder/fabrikant.
Praktijkcases en keuzehulp
V2H back-up bij woning/MKB peak shaving: wanneer AC, wanneer DC?
- AC-bidirectioneel: Interessant bij kleine vermogens (woning, lichte MKB), beperkte backupfunctionaliteit, eenvoudiger in bestaande installaties.
- DC-bidirectioneel: Voor grotere pieken, hogere vermogens, volledige EMS-integratie en toekomstbestendig (ISO 15118-20 CCS). Vereist complexere installatie en hogere investeringen.
Conclusie: Klaar voor de bidirectionele praktijk?
Bidirectionele laadpalen zijn technisch uitdagend, maar bieden enorm veel potentie voor slimme energieopslag, netstabiliteit en energiemanagement. Volg altijd de actuele normen, werk met up-to-date documentatie van fabrikant en netbeheerder en gebruik een gestructureerde commissioning-aanpak.
Wil je meer verdieping over kabeldikte, beveiliging of load balancing? Check dan ook de praktische handleidingen over kabeldikte berekenen, selectiviteitsberekening en aarde/lekstroomkeuze.
Disclaimer: De beschikbaarheid en compatibiliteit van V2G/V2H (met name CCS/ISO 15118-20 en specifieke laadpalen/voertuigen) verandert snel. Raadpleeg altijd actuele fabrikant- en netbeheerderdocumentatie voor projectstart.
Lees ook: Duurzame energieopslag: wat moet de elektromonteur weten?
